Opgavegericht onderzoeken

Lerarentekort in kwetsbare gebieden: een vraagstuk dat groter is dan onderwijs alleen.

Landelijke adviesopdracht op het hoogste beleidsniveau over lerarentekorten in kwetsbare gebieden. Ik ken dit vraagstuk niet alleen vanuit onderzoek, maar ook van binnenuit: als schoolleider heb ik zelf gewerkt in een gebied waar de school allang niet meer alleen onderwijs geeft. 

Wat er in deze gebieden lijkt te gebeuren: scholen schuiven, vaak ongemerkt, steeds verder op richting taken die niet van hen lijken te zijn of waar ze in elk geval niet voldoende op voorbereid of toegerust zijn. Daarnaast zie je dat er veel doorschuif plaatsvindt: de onderwijsassistent vangt een uitgevallen leerkracht uit en de ondersteuning valt op meer plekken in de organisatie weg.
De straat komt de klas mee in. Een leerkracht signaleert armoede, vangt huiselijke spanningen op, regelt jeugdhulp die er niet komt — naast lesgeven. Een leerkracht besteedt tijd en energie aan het opvoeden van leerlingen (eerder de tweede socialisatie genoemd) die thuis onvoldoende basis hebben.
Dat kost tijd die soms tijdens onderwijstijd wordt besteed, het vervaagt de grenzen van het beroep en het leidt tot een uitputting die niet in de gewone werkdrukcijfers zichtbaar wordt. Juist in deze kwetsbare gebieden, waar de nood het hoogst is, vertrekken leraren het snelst — veelal om werkdruk geven ze aan. Vanwege een taak die ze als zwaar ervaren en waarvoor ze niet zijn opgeleid. Dit is het geluid dat we horen. Tegelijkertijd wordt een onverminderd enthousiasme en grote betrokkenheid ervaren van de leerkrachten die juist hier weten hoe ze het verschil kunnen maken. Het zijn de twee kanten van dezelfde medaille.

Werkwijze

Ik werk gebiedsgericht: niet vanachter een bureau, maar in gesprek met de mensen die deze knelpunten dagelijks meemaken. In een aantal kwetsbare gebieden ga ik in gesprek met lokale coalities — schoolbesturen, gemeenten, jeugdzorg, welzijnswerk — om scherp te krijgen waar zij denken waar oplossingen liggen. Hoe we de werkende interventies kunnen versterken, hoe we door slim samen te werken meer kunnen betekenen voor de teamleden en daarmee de leerlingen van de scholen.
Vragen als 'als de maatschappij nu is als ie is, kunnen we dan het onderwijs kwijten van het opvoeden?' , 'hoe lukt het op 'Zwarte zwanen scholen' (Iliass El Hadioui) wel om mensen te behouden?' en 'waar is het onderwijs nu eigenlijk van in deze omgeving?' komen voorbij. Niet met de vinger in de lucht of vanuit een theorie, maar opgehaald in de praktijk. Samen analyseren we mogelijkheden en kansen.

Vanuit die analyse bouw ik, samen met de coalitie, een maatregelenmix die aansluit bij de praktijk — geen blauwdruk die overal hetzelfde is, maar interventies die passen bij wat een gebied al in huis heeft. Het resultaat is geen rapport dat in een la verdwijnt, maar een aanpak met draagvlak, omdat de mensen die het moeten uitvoeren er vanaf het begin bij betrokken zijn.